Value Added Network (VAN), ili mreza s dodanom vrijednoscu, tradicionalni je i jos uvijek siroko koristen pristup za razmjenu EDI dokumenata. VAN djeluje kao posrednik izmedju trgovinskih partnera, pruzajuci usluge pretinca (mailbox), usmjeravanja poruka, pracenja i konverzije formata. Umjesto da svaki par trgovinskih partnera uspostavlja direktnu vezu, oba partnera se povezuju na VAN koji upravlja isporukom poruka izmedju njih.
VAN mreze nastale su u 1970-im i 1980-im godinama kao odgovor na potrebu za pouzdanom EDI komunikacijom u vrijeme kada internet nije bio siroko dostupan. Danas, uprkos rastucem usvajanju direktnih protokola poput AS2 i SFTP, VAN mreze i dalje obraduju znacajan dio globalnog EDI prometa, posebno u industrijama s velikim brojem trgovinskih partnera poput maloprodaje i automobilske industrije.
Kako VAN mreze funkcioniraju
VAN funkcionira po principu pretinca (mailbox). Svaki korisnik VAN mreze ima svoj pretinac u koji se deponuju dolazne poruke i iz kojeg se preuzimaju. Kada organizacija A zeli poslati EDI dokument organizaciji B, postupak je sljedeci: A prenosi dokument u svoju izlaznu mapu na VAN mrezi, VAN validira format i usmjerava dokument u pretinac organizacije B, a organizacija B preuzima dokument iz svoje ulazne mape.
Interkonektivnost izmedju VAN mreza
Jedan od kljucnih izazova VAN modela je sto trgovinski partneri ne moraju nuzno koristiti istu VAN mrezu. Medjutim, vodecci VAN provajderi su uspostavili medjusobne interkonekcije koje omogucavaju razmjenu poruka izmedju korisnika razlicitih mreza. Ova interoperabilnost znaci da organizacije mogu odabrati VAN provajdera koji najbolje odgovara njihovim potrebama bez brige da li ce moci komunicirati s partnerima na drugim mrezama.
Usluge s dodanom vrijednoscu
Naziv "mreza s dodanom vrijednoscu" dolazi od dodatnih usluga koje VAN pruzaju izvan osnovnog prijenosa datoteka. Ove usluge ukljucuju validaciju EDI sintakse prije isporuke, konverziju izmedju razlicitih EDI formata (na primjer, iz EDIFACT u X12), detaljno pracenje i izvjestavanje o statusu poruka, arhiviranje poruka za regulatornu uskladenost i tehnicku podrsku za rjesavanje problema s EDI razmjenom.
Prednosti VAN mreza
VAN mreze nude nekoliko znacajnih prednosti. Pojednostavljuju upravljanje partnerima jer se organizacija povezuje samo na VAN umjesto da odrzava direktne veze s desetinama ili stotinama partnera. VAN pruza centralnu tacku za pracenje svih EDI transakcija, olaksavajuci reviziju i rjesavanje problema. Za manje organizacije, VAN eliminira potrebu za upravljanjem vlastitom EDI infrastrukturom za prijem poruka.
Model naplate i troskovi
VAN mreze obicno naplacuju po kilo-karakteru (KC) prenesenih podataka, mjesecnu pretplatu ili kombinaciju oboje. Ovaj model naplate po transakciji moze postati skup za organizacije s velikim volumenom EDI prometa, sto je jedan od glavnih razloga zasto mnoge kompanije prelaze na direktne protokole poput AS2 za partnere s velikim volumenom. Medjutim, za partnere s manjim volumenom, VAN trostroskovi mogu biti opravdani ustedom u upravljanju infrastrukturom.
Vodecci VAN provajderi
Globalno trziste VAN mreza predvode kompnnije poput OpenText (bivsi GXS), IBM Sterling Commerce, TrueCommerce i Data Interchange. U Evropi su takodje prisutni regionalni provajderi poput SEEBURGER-a i Comarch-a. Mnogi moderni VAN provajderi su prosirili svoje usluge izvan tradicionalnog EDI prijenosa i nude platforme za B2B integraciju u oblaku koje podrzavaju i EDI i API protokole.
VAN u poredjenju s direktnim protokolima
Izbor izmedju VAN mreze i direktnih protokola poput AS2 ili SFTP zavisi od nekoliko faktora: broja trgovinskih partnera, volumena transakcija, internog IT kapaciteta i specificnih industrijskih zahtjeva. Mnoge organizacije usvajaju hibridni pristup, koristeci direktne veze za partnere s velikim volumenom i VAN za ostale partnere.
Povezani resursi
Uporedite VAN mreze s AS2 protokolom za sigurnu direktnu povezivost ili SFTP za jednostavnu razmjenu datoteka. Za moderne alternative, pogledajte nas vodic o API integraciji. Industrije koje tradicionalno snazno koriste VAN mreze ukljucuju maloprodaju i automobilsku industriju.